Kıdem ve İhbar Tazminatı 2025 — Hak, Hesap ve Vergi

Kıdem tazminatına kim hak kazanır?

Kıdem tazminatı, yürürlükte kalan 1475 sayılı İş Kanunu'nun 14. maddesine dayanır. İki koşul birlikte gerçekleşmelidir: aynı işverene bağlı olarak en az bir yıl çalışmış olmak ve iş sözleşmesinin kanunda sayılan sebeplerden biriyle sona ermesi.

Hak doğuran fesih halleri şunlardır:

• İşverenin, ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılık dışındaki bir gerekçeyle sözleşmeyi feshetmesi (performans, ekonomik nedenler, yeniden yapılanma dahil)
• İşçinin 4857 sayılı Kanun m.24 uyarınca haklı nedenle derhal feshi: ücretin ödenmemesi, sigorta priminin eksik yatırılması, mobbing, sağlık ve güvenlik ihlalleri
• Erkek işçinin muvazzaf askerlik nedeniyle ayrılması
• Kadın işçinin evlilik tarihinden itibaren bir yıl içinde kendi isteğiyle ayrılması
• Yaşlılık aylığı, emeklilik veya toptan ödeme almak amacıyla ayrılma; sigortalılık süresi ve prim gün koşulunu tamamlayıp yaş şartını bekleyenler (EYT kapsamı) için SGK yazısıyla ayrılma
• İşçinin ölümü — bu halde tazminat kanuni mirasçılara ödenir

Bir yıllık süre hesabında aynı işverenin farklı işyerlerinde geçen süreler birleştirilir. Ara verilmiş ancak aynı işverene ait dönemler de kural olarak toplanır. Hizmet süresi, işe giriş tarihinden fesih tarihine kadar geçen süredir; ihbar süresi kullandırıldığında bu süre de kıdeme eklenir.

Hesap esası: giydirilmiş brüt ücret

Kıdem tazminatı, her tam hizmet yılı için 30 günlük giydirilmiş brüt ücret üzerinden hesaplanır. Bir yılı aşan küsurat süreler için oransal ödeme yapılır; yani 6 yıl 4 aylık bir kıdemde 6 tam yıl artı 4/12 oranında ek tutar doğar.

Kritik ayrım, çıplak ücret ile giydirilmiş ücret arasındadır. Giydirilmiş brüt ücrete dahil edilenler: çıplak brüt ücret, yol ve yemek yardımı, süreklilik arz eden ikramiye ve primler, yakıt, giyim ve konut yardımı, özel sağlık sigortası primi, düzenli ödenen aile ve çocuk zammı. Dahil edilmeyenler: fazla mesai ücreti, hafta tatili ve resmî tatil ücretleri, yıllık izin ücreti, arızi nitelikli tek seferlik ödemeler, harcırah ve iş avansları.

Yol ve yemek gibi yardımlar günlük olarak veriliyorsa, fiilî çalışılan gün değil 30 gün esas alınarak aya çevrilir. Örnek: brüt ücret 34.000 TL, günlük 200 TL yemek ve 100 TL yol yardımı olan bir çalışanın giydirilmiş brüt ücreti 34.000 + (300 × 30) = 43.000 TL olur. Bu ayrım tazminatı ciddi biçimde değiştirdiği için, hesaplamada bordronun tüm kalemlerinin gözden geçirilmesi gerekir.

Kıdem tazminatı tavanı ve örnek hesap

Kıdem tazminatında yıllık ödeme, kanunla belirlenen kıdem tazminatı tavanını aşamaz. Tavan, devlet memurlarına ödenen en yüksek emeklilik ikramiyesine bağlı olduğu için her altı ayda bir memur maaş katsayılarıyla güncellenir. 2025 yılı için:

• 1 Ocak – 30 Haziran 2025: 46.655,43 TL
• 1 Temmuz – 31 Aralık 2025: 53.919,68 TL

Giydirilmiş brüt ücreti tavanı aşan çalışanlarda her hizmet yılı için tavan tutarı esas alınır. Uygulanacak tavan, fesih tarihinde yürürlükte olan tutardır; geçmiş yıllar için o yılın tavanı kullanılmaz. İhbar tazminatında ise tavan uygulanmaz, gerçek giydirilmiş ücret esas alınır.

Giydirilmiş brüt ücreti 40.000 TL olan ve 6 yıl 4 ay çalışmış bir işçinin hesabı: ücret tavanın altında olduğu için sınırlama yok. Tam yıllar 6 × 40.000 = 240.000 TL, küsurat 40.000 × 4/12 = 13.333,33 TL, brüt kıdem tazminatı 253.333,33 TL. Damga vergisi 253.333,33 × 0,00759 = 1.922,80 TL; net ödeme 251.410,53 TL olur.

İhbar süreleri ve ihbar tazminatı

Belirsiz süreli iş sözleşmesini feshetmek isteyen taraf, karşı tarafa önceden bildirimde bulunmak zorundadır. 4857 sayılı Kanun m.17 uyarınca yasal bildirim süreleri kıdeme göre değişir:

• 6 aydan az kıdem: 2 hafta
• 6 ay – 1,5 yıl arası: 4 hafta
• 1,5 – 3 yıl arası: 6 hafta
• 3 yıldan fazla kıdem: 8 hafta

Bu süreler asgari niteliktedir; sözleşme veya toplu iş sözleşmesiyle artırılabilir, azaltılamaz. Bildirim süresi kullandırılmazsa, süreye karşılık gelen giydirilmiş brüt ücret ihbar tazminatı olarak peşin ödenir. Yükümlülük karşılıklıdır: ihbar süresi vermeden istifa eden işçi de işverene ihbar tazminatı ödemekle sorumlu olabilir.

Yukarıdaki örnekte 6 yıllık kıdem 8 haftalık bildirim süresine denk gelir. Günlük giydirilmiş ücret 40.000 / 30 = 1.333,33 TL; 8 hafta 56 gün olduğundan brüt ihbar tazminatı 1.333,33 × 56 = 74.666,67 TL olur. Askerlik, evlilik veya emeklilik gibi işçinin kendi feshettiği hallerde kıdem tazminatı doğar ancak ihbar tazminatı doğmaz.

Vergilendirme: kıdemde damga, ihbarda gelir vergisi

İki tazminatın vergi rejimi bambaşkadır ve bu fark ele geçen tutarı doğrudan etkiler.

Kıdem tazminatı: tavanı aşmayan kısmı gelir vergisinden istisnadır ve SGK primine tabi değildir. Yalnızca binde 7,59 damga vergisi kesilir. Bu nedenle kıdem tazminatının neredeyse tamamı çalışanın elinde kalır. Tavanı aşan bir ödeme yapılırsa (örneğin sözleşmeyle kararlaştırılmış ek tazminat), aşan kısım ücret sayılır ve gelir vergisi stopajına tabi tutulur.

İhbar tazminatı: ücret niteliğinde sayıldığı için gelir vergisi stopajına ve damga vergisine tabidir. SGK primi kesilmez. Gelir vergisi, çalışanın fesih tarihindeki kümülatif vergi matrahına göre ilgili dilim oranı üzerinden hesaplanır; yılın ikinci yarısında işten ayrılan yüksek ücretli bir çalışanda bu oran %27 veya %35 olabilir. Aynı brüt ihbar tazminatı, ocak ayında ayrılan bir çalışanda çok daha yüksek net tutara karşılık gelir.

Kullanılmayan yıllık izin ücreti de fesihte ödenir ve ihbar tazminatı gibi gelir vergisine tabidir. İşe başlatmama tazminatı (iş güvencesi tazminatı) ise gelir vergisinden istisnadır; yalnızca damga vergisi kesilir.

Hakkın kaybedildiği haller, arabuluculuk ve İŞKUR

Kıdem tazminatı hakkı şu durumlarda doğmaz:

• Bir yıldan az hizmet süresi
• Haklı bir neden göstermeksizin istifa
• İşverenin 4857 sayılı Kanun m.25/II (ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılık) gerekçesiyle haklı feshi: doğruluğa aykırı davranış, işverene hakaret, izinsiz ve mazeretsiz devamsızlık, iş güvenliğini tehlikeye atma, güveni kötüye kullanma
• İşçinin gözaltı veya tutukluluğunun bildirim süresini aşması gibi bazı özel haller

Uyuşmazlık halinde doğrudan dava açılamaz. 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3 uyarınca kıdem, ihbar, fazla mesai ve yıllık izin alacakları ile işe iade talepleri için arabulucuya başvuru dava şartıdır. Arabuluculuk süreci genellikle üç ile dört hafta içinde tamamlanır, ücreti anlaşma halinde taraflarca paylaşılır. Anlaşma sağlanamazsa düzenlenen son tutanakla iş mahkemesinde dava açılır; işe iade davası için son tutanaktan itibaren iki hafta gibi kısa bir süre vardır. Kıdem ve ihbar tazminatında zamanaşımı beş yıldır.

Fesihten sonra ayrıca İŞKUR nezdinde işsizlik ödeneği başvurusu yapılabilir. Koşullar: fesihten önceki son 120 gün hizmet akdine tabi olmak ve son üç yılda en az 600 gün işsizlik sigortası primi ödemek. Ödenek süresi 600 günde 180, 900 günde 240, 1080 günde 300 gündür. Tutar, son dört aylık prime esas kazancın günlük ortalamasının %40'ı olup brüt asgari ücretin %80'ini aşamaz. Başvurunun fesihten itibaren 30 gün içinde e-Devlet üzerinden yapılması gerekir; gecikilen günler ödenek süresinden düşülür.